ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು

ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಶೀತಯುದ್ಧದ ಕಾಲದ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿಲುವಿನಿಂದ, ಇಂದಿನ ಬಹುಮುಖ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರದತ್ತ ಅದು ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಸಮೀಕರಣ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದೆ.

ಚೀನಾ–ಅಮೆರಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಸರಬರಾಜು ಸರಪಳಿಯ ವ್ಯತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭಾರತದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇಂಧನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿವೆ.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ, ಮಾನವೀಯ ನೆರವು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದರ ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಸಮೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಹೊಸ ನಿಲುವು

ಹಿಂದೆ ಭಾರತವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬಣಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರದೆ, ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಈ ಮೂಲಭೂತ ನಿಲುವು ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಹಕಾರ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ, ರಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಈ ಸಮತೋಲನದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವಕಾಶವಾದಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಬಹುಧ್ರುವೀಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಾಸ್ತವವಾದಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ ಉಂಟಾಗದಂತೆ, ವಿವಿಧ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುರೋಪ್, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂಪರ್ಕವೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇಂಡೋ–ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಸಾಗಣೆ, ಸಮುದ್ರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ತನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಾಚೆಗೂ ಭಾರತದ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ರಣತಂತ್ರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಅರ್ಥ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ

ರಣತಂತ್ರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಎಂದರೆ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವುದು ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಅರ್ಥ ಈಗ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನಡೆಸಿದರೂ, ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಖರೀದಿ, ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಸ್ತಾಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಆಮದು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡಬೇಕು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒತ್ತಡವಿದ್ದರೂ, ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದು ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಸಿರು ಇಂಧನ, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಈ ಸಮತೋಲನ ಸುಲಭವಾದದ್ದು ಅಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿರ್ಧಾರವೂ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಆದ್ಯತೆಗಳ ನಡುವೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದಿರುವುದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಲಿದೆ.

ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ

‘ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಮೊದಲು’ ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭೂತಾನ್, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮಾಲ್ದೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ, ವ್ಯಾಪಾರ, ವಿದ್ಯುತ್, ರಸ್ತೆ, ರೈಲು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ನೇರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಈ ಆದ್ಯತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಇಂಧನ ವಿನಿಮಯ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಪ್ರಗತಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ನೀಡಿದ ಸಾಲ, ಔಷಧಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ನೆರವು ಮಾನವೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಯಿತು. ಇಂತಹ ನೆರವು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು.

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳೂ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಭಾಗವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ತಗ್ಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಭವಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾಠವಾಗುತ್ತವೆ. ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ, ತುರ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನದಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನೀತಿಗೆ ಸವಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಚೀನಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಧೋರಣೆಯ ಬದಲು ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮನೋಭಾವ ತೋರಿಸುವುದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು.

ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ

ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಈಗ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ನೀತಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವುದು, ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಇದೇ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ, ಆಧಾರ್, ಜನಧನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ಭಾರತ ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಲ್ಲದೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಕಾರದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸುವ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರ	ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆ	ಸಾಧ್ಯ ಪರಿಣಾಮ
ಇಂಧನ	ತೈಲ ಮೂಲಗಳ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನ	ಬೆಲೆ ಆಘಾತದ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ	ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಸಹಕಾರ	ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ನವೀನತೆ ಹೆಚ್ಚುವುದು
ವ್ಯಾಪಾರ	ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ	ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ ಸುಲಭವಾಗುವುದು
ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ	ಸಹಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಸ್ತಾಂತರ	ಆಮದು ಅವಲಂಬನೆ ಇಳಿಯುವುದು
ಹವಾಮಾನ	ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರೋಧಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ	ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವು

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಯಶಸ್ಸು ದೇಶೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದೆ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಳನಾಡಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ, ಜಿ–20, ಬ್ರಿಕ್ಸ್, ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಡ್‌ ಮೊದಲಾದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ, ಕೆಲವು ಭದ್ರತೆಗೆ, ಮತ್ತಷ್ಟು ವೇದಿಕೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು. ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಸಹಕರಿಸುವುದು ಭಾರತದ ಬಹುಮುಖ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಬೇಡಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧಿಸಲು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಾತುಕತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಮ್ಮತ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವುದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಾಲದ ಒತ್ತಡ, ಆಹಾರ ಕೊರತೆ, ಲಸಿಕೆ ಲಭ್ಯತೆ, ಹವಾಮಾನ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಸಮಾನತೆಗಳ ಕುರಿತು ಭಾರತ ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪಾತ್ರವು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.

ಸಮುದ್ರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ

ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನವು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಇಂಧನ ಸಾಗಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸಮುದ್ರದಡಿ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳ ಭದ್ರತೆ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೌಕಾಪಡೆ ಸಹಕಾರ, ಸಮುದ್ರ ನಿಗಾವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ನೆರವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ.

ಇಂಡೋ–ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಆಸಿಯಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮುಕ್ತತೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಈ ಧೋರಣೆ ಚೀನಾದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೂ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬದಲು ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾಧಾರಿತ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಖರೀದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ಇದ್ದರೆ, ಈಗ ಸಂಯುಕ್ತ ಉತ್ಪಾದನೆ, ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗುಪ್ತಚರ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಕ್ಷಣಾ ರಫ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ದೇಶೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿಕ್ಕು

ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಮುಂದೆ ಹಲವು ಒತ್ತಡಗಳಿವೆ. ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ವಿವಾದ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತಾ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ, ರಷ್ಯಾ–ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಘರ್ಷ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಿಲುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಕೂಡ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು, ರಾಯಭಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳ ಸೇವೆ ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ದೇಶದ ಜಾಗತಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಕೇಂದ್ರಿತ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೂರು ಅಂಶಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಲಿವೆ: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದೇಶೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂವಹನ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಾತ್ರ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಶ್ವಾಸ, ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದ ನೆರವು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನೀತಿ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಅಗತ್ಯ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ದೇಶದ ಉದ್ಯೋಗ, ಬೆಲೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಓದುಗರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓದಲು ಸದಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪುಟ ಬಳಸಿ, ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕುರಿತು ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.