ಹಾಲಿನ ದರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೈನುಗಾರರ ಬದುಕು

ರಾಜ್ಯದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿಸಣ್ಣ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಹಸು-ಎಮ್ಮೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪ್ರತಿದಿನದ ನಗದು ಆದಾಯ ನೀಡುವ ಉದ್ಯಮ. ಬೆಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟಾಗಲೂ ಹಾಲಿನ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಮನೆಯ ಖರ್ಚು ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. ಆದರೆ ಮೇವು, ಪಶು ಆಹಾರ, ಔಷಧಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿಗೆ ಸಿಗುವ ದರ ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗದಿರುವುದು ರೈತರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಒತ್ತಡ ತಂದಿದೆ.

ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ದರ, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಆಧಾರಿತ ದರ ನಿಗದಿ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನದ ವಿಳಂಬ, ಖಾಸಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಹೈನುಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ದೊರಕಬೇಕಾದರೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ದರ ಏರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಲು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನೇ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಏರಿದರೂ ಆದಾಯ ಏಕೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ

ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪಶು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲಿದೆ. ಜೋಳ, ಸೋಯಾ, ಹತ್ತಿಬೀಜದ ಹಿಂಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿದಾಗ ಪ್ರತಿದಿನದ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ತಕ್ಷಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹಸಿರು ಮೇವು ಬೆಳೆಸಲು ನೀರು, ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮೇವು ಕೊರತೆ ಎದುರಾದರೆ ರೈತರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಒಣಮೇವು ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಲೀಟರ್ ಹಾಲಿನ ನಿಜವಾದ ವೆಚ್ಚ ಸಂಘಗಳು ಪಾವತಿಸುವ ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.

ಹಸು ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚ ಹಾಲಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಲಸಿಕೆ, ಕೃತಕ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಹಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕವೂ ಪಶುವಿನ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು. ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಕುಸಿದರೂ ಖರ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂತರವೇ ಕುಟುಂಬದ ಸಾಲ, ಚಿನ್ನದ ಅಡಮಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಾಲದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹಾಲಿನ ದರ ನಿಗದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮತೋಲನ

ಸಹಕಾರ ಹಾಲು ಸಂಘಗಳು ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಘನಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದರ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧಾನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ಅದರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಹಾಲಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಯಂತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶ, ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ಚೀಟಿಯ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡಿದರೆ ರೈತರು ಯಾರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆ ದರದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಾಲಿನ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬೆಲೆ ಏರಿದಾಗ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾರ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಏರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ರೈತರ ಪಾಲು ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಸಾಗಣೆ, ಶೀತ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ವೆಚ್ಚಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಪಾಲಿನ ವಿವರವನ್ನು ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನದ ವಿಳಂಬದ ಹೊರೆ

ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವು ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಮೊತ್ತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ರೈತರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ಯೋಜನೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ ಹಣ ತಡವಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಪಶು ಆಹಾರ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಔಷಧಿ ಖರೀದಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿಯ ಸಾಲ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನದ ಪಾವತಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಶೀಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಮಟ್ಟದ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕಗಳು ಇರಬೇಕು. ಯಾವ ತಿಂಗಳ ಹಣ ಬಾಕಿಯಿದೆ, ಎಷ್ಟು ಮೊತ್ತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ, ಯಾರ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಘದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಕುಟುಂಬಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಯಂತೆ, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ವರದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆದಾಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈನುಗಾರರ ಆದಾಯ ಕುಸಿದಾಗ ಅದು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ

ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂಜಾನೆ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು, ಹಾಲು ಕರೆಯುವುದು, ನೀರು ತರುವುದು ಮತ್ತು ಕರುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅವರ ಮೇಲಿದೆ. ಈ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇತನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಲಿನ ಹಣವನ್ನು ಪುರುಷರ ಖಾತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಜಮೆ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಲು ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು. ಪಾವತಿ ನೇರವಾಗಿ ಹಾಲು ನೀಡುವ ಮಹಿಳೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆಯಾಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಪಶು ಆರೋಗ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಆಹಾರ ಮಿಶ್ರಣ, ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರೆ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹೈನುಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ದರದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳಾ ಶ್ರಮದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಪುನರ್‌ರಚನೆ ಅಗತ್ಯ

ಸಹಕಾರ ಹಾಲು ಸಂಘಗಳು ರೈತರಿಂದ ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೇತುವೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಶೀತೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಕುರಿತು ದೂರುಗಳಿವೆ. ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಮಾರಾಟದ ಆದಾಯ, ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ನಷ್ಟದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸುಲಭ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸದಸ್ಯರ ಸಭೆಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಹಾಲನ್ನು ಕೇವಲ ದ್ರವ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆದಾಯದ ಅವಕಾಶ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಸರು, ಮಜ್ಜಿಗೆ, ತುಪ್ಪ, ಪನೀರ್, ಹಾಲಿನ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕು. ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಾಗ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕು. ಈ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ಬೇಕಾದರೆ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾಹೀರಾತು ಅವಕಾಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ರೈತರ ಹಿತಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು.

ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆ

ಹಾಲಿನ ದರ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ದರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಪಶು ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮೇವು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಬರಗಾಲದ ಮೇವು ಪೂರೈಕೆ, ಪಶುವೈದ್ಯರ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಜಾರಿ ಒಂದೇ ಸಮಗ್ರ ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವಾಗ ರೈತನ ಕುಟುಂಬ ಶ್ರಮ, ಪಶುವಿನ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಠ ಖರೀದಿ ದರ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಬೇಕು.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಹಾಲಿನ ಆದಾಯ ಕುಸಿದಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ವೆಚ್ಚ ಮೊದಲು ಕಡಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ಥಿತಿ ವರದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈನುಗಾರರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ದರ ನೀಡುವುದು ಕೃಷಿ ನೀತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೂ ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ದರ ನಿಗದಿ ಮತ್ತು ಪಾವತಿ ವಿಳಂಬದ ಕುರಿತು ನಿಯಮಿತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರವು ಪಶು ಆಹಾರ ಬೆಲೆ, ಹಾಲಿನ ಖರೀದಿ ದರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರಾಟ ಬೆಲೆಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಹೈನುಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ದರ, ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಜೀವನೋಪಾಯ ದೊರಕುವಂತೆ ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರಬೇಕು.

ಹೈನುಗಾರರ ಧ್ವನಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಬೇಕು, ಸಂಘಗಳ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಯುತ ಹಾಲಿನ ದರಕ್ಕಾಗಿ ರೈತರು, ಗ್ರಾಹಕರು, ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಿ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಜನಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಿಸೋಣ.