ಕೃಷ್ಣಾ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಹತ್ವದ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ, ಕಾಲುವೆಗಳ ಜಾಲ, ಏತ ನೀರಾವರಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೇರಿ ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಮಳೆ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಸಾಗಲು ಇದು ಅನೇಕ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಿದೆ. Rajya Vidyut Mandaliya Sudharane Yojanegalu.

ಆದರೆ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದೇ ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪೂರ್ಣ ಮಾನದಂಡವಲ್ಲ. ಕಾಲುವೆಗೆ ನೀರು ಬಿಡುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ, ಕೊನೆಯ ಹೊಲದವರೆಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಪೂರೈಕೆ, ಕಾಲುವೆಗಳ ದುರಸ್ತಿ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪರಿಹಾರ, ಬೆಳೆ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಶಿಸ್ತು ಕೂಡ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ. ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೋಷವೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೀರು ಸಿಗದಿರುವ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನೀರು ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ವೆಚ್ಚ, ಒಳಚರಂಡಿ ಕೊರತೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಉಪ್ಪುಗಾರಿಕೆ, ಬೆಳೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ಯೋಜನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ

ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಏತ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರಪೀಡಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೀರು ಜೋಳ, ಕಬ್ಬು, ಹತ್ತಿ, ಕಡಲೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೇ ಜಲವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

ಯೋಜನೆಯ ವಿಸ್ತಾರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿದರೂ ಉಪಕಾಲುವೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವಿತರಣಾ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆ ಇದ್ದರೆ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ರೈತರಿಗೆ ನೀರು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಆರಂಭದ ಭಾಗದ ರೈತರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಪಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಹೊಲಗಳು ಒಣಗುವ ಅಸಮಾನತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಗಳೊಳಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, ನದಿ ತಟದ ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣ, ಜಲಾಶಯದ ಒಳಹರಿವು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೀಸಲು, ಪರಿಸರದ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಪ್ರದೇಶ—ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾರ್ಷಿಕ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬೇಕು.

ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬಿರುಕುಗಳು

ಕಾಲುವೆಗಳ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವುದು, ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಗೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯವು ನೀರು ಬಿಡುವ ಋತುವಿನ ಮುನ್ನ ತುರ್ತಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರಿಶೀಲನೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆ, ಕುಸಿತ ಅಥವಾ ಗೇಟ್ ದೋಷ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನೀರಿನ ಅಳತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆಯೂ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಲುವೆಯ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಹರಿಯಿತು ಎಂಬುದರ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಡಿಜಿಟಲ್ ನೀರುಮಾಪಕಗಳು, ದೂರನಿಯಂತ್ರಿತ ಗೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ದೈನಂದಿನ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪಂಪ್ ಆಧಾರಿತ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜಿನ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಅಗತ್ಯ. ರಾಜ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಳಿ ಸುಧಾರಣೆ ಚರ್ಚೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಪಂಪ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಒದಗಿಸುವ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತವಾದಾಗ ನೀರು ಬಿಡುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ರೈತರ ಬಿತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲು ಯೋಜನೆಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.

ರೈತರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮ

ನೀರು ಬಿಡುವ ದಿನಾಂಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೆ ರೈತರು ಬೀಜ, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀರು ತಡವಾದರೆ ಬಿತ್ತನೆ ಮುಂದೂಡಬೇಕು; ಏಕಾಏಕಿ ನೀರು ಬಂದರೆ ಬೆಳೆ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಸಾಲದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವರು ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬೇಡುವ ಕಬ್ಬು ಅಥವಾ ಭತ್ತದತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಲುವೆ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಮಟ್ಟದ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನೀರು ನಿಂತು ಮಣ್ಣಿನ ಉಪ್ಪುಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಬೇರು ಕೊಳೆತ, ಬೆಳೆ ರೋಗ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಸಿಗದ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕಾದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಹೊಲಕ್ಕೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಪುನಶ್ಚೇತನ ಸೇವೆ ಅಗತ್ಯ.

ಭೂಸ್ವಾಧೀನ, ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಪರಿಹಾರಧನದ ವಿಳಂಬ, ಪರ್ಯಾಯ ಜಮೀನಿನ ಕೊರತೆ, ಪುನರ್ವಸತಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಾವ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಪತ್ರದ ಗೊಂದಲ ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಯೋಜನೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಕೇವಲ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಂದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಳೆಯಬಾರದು.

ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ರೈತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ಜಲಾಶಯದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ, ಒಳಹರಿವು, ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಕಾಲುವೆವಾರು ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪೂರೈಕೆ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಚೇರಿ, ರೈತ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಸಂದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಹವಾಮಾನ ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಬಂದರೆ ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು.

ಕಾಲುವೆ ಮಟ್ಟದ ನೀರು ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದರೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು. ಸಂಘಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ, ಸಣ್ಣ ದುರಸ್ತಿ, ಅಕ್ರಮ ತಡೆ ಮತ್ತು ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಬೇಕು. ಮಹಿಳಾ ರೈತರು, ಸಣ್ಣ ಜಮೀನುದಾರರು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಬೇಕು.

ಸಮಸ್ಯೆ ರೈತರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಅನುಸರಿಸಬಹುದಾದ ಕ್ರಮ
ಕಾಲುವೆ ಸೋರಿಕೆ ಕೊನೆಯ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರು ತಲುಪದಿರುವುದು ನಿಯಮಿತ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ದುರಸ್ತಿ
ನೀರು ಬಿಡುವ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಬಿತ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಕೊಯ್ಲು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಗೊಂದಲ ಮುಂಚಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಬಳಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಉಪ್ಪುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಹಾನಿ ಹೊಲಮಟ್ಟದ ನೀರುಮಾಪನ ಹಾಗೂ ಒಳಚರಂಡಿ
ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯತ್ಯಯ ಪಂಪ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸ್ಥಗಿತ ನಿಗದಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ದೂರು ಪರಿಹಾರ ವಿಳಂಬ ರೈತರ ನಂಬಿಕೆ ಕುಸಿತ ಏಕಗವಾಕ್ಷಿ ದೂರು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಯಮಿತಿ

ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೊಸ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ನೀಡಬಹುದು. ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ ಮಾಪಕಗಳು, ಮಳೆ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆ ಹರಿವಿನ ನೇರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ನೀರನ್ನು ಬೆಳೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಂಚಬಹುದು. ಆದರೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ರೈತರ ಮೇಲೆ ಹೇರದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸರಳ ಬಳಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು.

ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮತೋಲನ

ನದಿ, ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳು ಕೇವಲ ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವಲ್ಲ; ಅವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಭೂಗರ್ಭಜಲ ಪುನರ್ಭರಣೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಿಸರದ ಭಾಗವೂ ಹೌದು. ಜಲಾಶಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮರಳು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸುರಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಬಳಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಬಹುದು. ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುವ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯಗಳು ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಯಬಹುದು. ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರೋಧ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ—ಎರಡೂ ಸಮರ್ಪಕ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲ. ಜಲಾಶಯದ ಭದ್ರತೆ, ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯ, ಕಾಲುವೆ ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಬಳಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು.

ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕೃಷಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಕಸ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೀರು ಸಿಕ್ಕಾಗ ರೈತರ ಆರೋಗ್ಯ, ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ—ಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಲಾಭ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಬೆಳೆ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ

ನೀರಾವರಿ ಬಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬೇಡುವ ಒಂದೇ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆದರೆ ಜಲಾಶಯದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬು ಅಥವಾ ಭತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು, ಕಡಲೆ, ಎಣ್ಣೆಬೀಜ, ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಬೆಳೆ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣವು ನೀರು ಉಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೈತರ ಆದಾಯದ ಅಪಾಯವನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀರಾವರಿ, ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಹೊಲದ ಕೆರೆ, ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಅವಶೇಷ ಬಳಕೆ ಕುರಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಮಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು. ಸಬ್ಸಿಡಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅರ್ಜಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸರಳವಾಗಿರಬೇಕು. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ರೈತರಿಗೆ ಸಾಧನ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಆಧಾರಿತ ಮಾದರಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು.

ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಶೀತಗೃಹ, ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ನೇರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೀರಾವರಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಲಾಭ ರೈತನಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಹೂಡಿಕೆ ಕುರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ ಚರ್ಚೆಯಂತೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಣ್ಣ ರೈತ ಆಧಾರಿತ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೂ ಆದ್ಯತೆ ಇರಬೇಕು.

ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು

ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ, ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಸಮನ್ವಿತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಳಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಈ ಮಂಡಳಿಗೆ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ, ದುರಸ್ತಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ, ಬೆಳೆ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ದೂರು ಪರಿಹಾರ ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ಇರಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಹಂಗಾಮಿನ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತಾ ವರದಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ರೈತರ ನಂಬಿಕೆ ಪಡೆಯಲು ಘೋಷಣೆಗಿಂತ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮುಖ್ಯ. ಕಾಲುವೆ ದುರಸ್ತಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ವೆಚ್ಚ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ವಿವರ, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರಿಶೀಲನಾ ವರದಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಬೇಕು. ದೂರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಲು ತಾಲೂಕು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮಯಮಿತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು. ನೀರು ಕಳ್ಳತನ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮ ಪಂಪಿಂಗ್ ಕುರಿತು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಸಣ್ಣ ರೈತರನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸದೆ, ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕ್ರಮ ಇರಬೇಕು.

ರೈತರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳು:

ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಇದೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ನೀರು ಯಾರ ಹೊಲಕ್ಕೆ, ಯಾವಾಗ, ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ರೈತರ ಅನುಭವವನ್ನು ಯೋಜನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಪಾರದರ್ಶಕ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮುಂದಿನ ನೀರಾವರಿ ಹಂಗಾಮಿಗೂ ಮುನ್ನ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ, ದುರಸ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದೂರು ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕೂಡ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ, ಬೆಳೆ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬೇಕು. ಜನರ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಈ ಯೋಜನೆ ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾಗಲಿದೆ.